Drone sampling van walvisadem levert zorgwekkende virusvondst op
Drones worden steeds vaker ingezet voor onderzoek naar wilde dieren, maar een nieuw internationaal onderzoek laat zien hoe ver die toepassingen inmiddels gaan. Wetenschappers hebben met behulp van drones ademmonsters verzameld van walvissen in het Noord-Atlantische gebied, waaronder boven de poolcirkel. In die zogeheten ‘blow samples’ is voor het eerst bewijs gevonden van een potentieel dodelijk virus bij walvissen in het Arctische gebied. De resultaten onderstrepen de waarde van drones als niet-invasief instrument voor gezondheidsmonitoring van grote zeezoogdieren.
Drones boven het blaasgat
Voor het onderzoek verzamelden wetenschappers ademmonsters van bultruggen, potvissen en vinvissen in onder meer Noord-Noorwegen, IJsland en Kaapverdië. Daarbij werden consumentendrones uitgerust met steriele petrischalen, die kort boven het blaasgat van een walvis konden hoveren om uitgeademde druppeltjes op te vangen. Voor deze vluchten maakten de onderzoekers onder andere gebruik van een DJI Mavic 2 Pro, voorzien van drijvers en petrischaaltjes.
Deze methode, ook wel drone blow sampling genoemd, maakt het mogelijk om ziekteverwekkers te detecteren zonder de dieren te vangen of fysiek te verstoren. Volgens de betrokken onderzoekers luidt dit een nieuw tijdperk in voor het volgen van de gezondheid van walvissen in kwetsbare Arctische ecosystemen.
Eerste bewijs van morbillivirus in het Arctisch gebied
Uit de analyses blijkt dat het cetacean morbillivirus circuleert bij walvissen boven de poolcirkel. Dit virus, dat verwant is aan een stam die eerder bij dolfijnen werd vastgesteld, werd aangetroffen bij groepen bultruggen in Noord-Noorwegen, bij een potvis met een slechte gezondheidstoestand en bij een gestrande griend. Het is de eerste keer dat dit virus op deze breedtegraden is vastgesteld.
Het cetacean morbillivirus staat bekend als zeer besmettelijk en kan ernstige schade veroorzaken aan het ademhalingsstelsel, het zenuwstelsel en het immuunsysteem van walvissen, dolfijnen en bruinvissen. Sinds de ontdekking in 1987 is het virus in verband gebracht met meerdere massale sterfte-incidenten wereldwijd.
Breder ziektebeeld en risico’s
Naast morbillivirus werden ook herpesvirussen aangetroffen bij bultruggen in Noorwegen, IJsland en Kaapverdië. Andere ziekteverwekkers die eveneens in verband zijn gebracht met strandingen, zoals vogelgriep en de bacterie Brucella, werden in dit onderzoek niet gedetecteerd. De combinatie van verschillende pathogenen en externe stressfactoren baart de onderzoekers wel zorgen, met name tijdens winterse voedselconcentraties waarbij veel walvissen, zeevogels en mensen dicht bij elkaar komen.
Het onderzoek werd uitgevoerd door een consortium onder leiding van Nord University, met bijdragen van onder meer King’s College London en The Royal School of Veterinary Studies. Tussen 2016 en 2025 werden naast ademmonsters ook huidbiopten en in één geval een orgaanmonster verzameld, die allemaal met moleculaire laboratoriumtesten zijn geanalyseerd.
Drones als vast instrument voor monitoring
Volgens hoofdauteur Helena Costa is het voortzetten van dit type monitoring cruciaal om beter te begrijpen hoe ziekten en andere stressoren samen de gezondheid van walvissen beïnvloeden. De inzet van drones speelt daarin een sleutelrol, juist omdat de methode schaalbaar is en minimale impact heeft op de dieren. Met de snelle veranderingen in het Arctische gebied verwachten onderzoekers dat dit soort drone-onderzoek de komende jaren alleen maar belangrijker wordt.
(bron: King’s College – coverfoto’s: Helena Costa-Nord University)
