EvenementPro

Tien jaar UAS State Operator in België: drones groeien uit tot vast hulpmiddel voor hulpdiensten

Tijdens een bijeenkomst bij PLOT in het Belgische Genk is vrijdag stilgestaan bij tien jaar UAS State Operator. In die periode zijn circa 500 operators opgeleid voor het gebruik van drones bij politie, brandweer en civiele bescherming. Tijdens het evenement kwamen onder meer de inzet van drones bij zoekacties, de ontwikkeling van BVLOS-operaties en de opkomst van drone-in-a-boxsystemen aan bod. De belangrijkste boodschap: de technologie ontwikkelt zich snel, maar de uitdaging ligt vooral in de veilige, structurele inbedding van drones in de dagelijkse werkzaamheden van hulpdiensten.

Van pionieren naar structurele inzet

Zo’n 250 bezoekers uit België en andere landen waren naar PLOT gekomen voor het jubileumevenement. Het programma combineerde praktijkervaringen van politie- en reddingsteams met presentaties over regelgeving, nieuwe technologie en toekomstige operationele toepassingen. Ook was er gelegenheid om systemen te bekijken en ervaringen uit te wisselen met andere eindgebruikers en leveranciers.

De bijeenkomst werd geopend door Bart Ramaekers en Peter Monnens, hoofddocenten van de opleiding UAS State Operator, en Jacky Vastmans, directeur van PLOT. Zij blikten terug op tien jaar ontwikkeling van drone-inzet bij overheidsdiensten. Waar aanvankelijk vooral ervaring moest worden opgedaan met de nieuwe technologie, zijn drones inmiddels uitgegroeid tot een praktisch hulpmiddel voor uiteenlopende taken bij politie, brandweer en civiele bescherming.

Een belangrijk voordeel is het overzicht dat vanuit de lucht kan worden verkregen. Bij incidenten, zoekacties en andere operationele situaties kan een drone informatie leveren die vanaf de grond moeilijk of helemaal niet beschikbaar is. Daarmee kunnen hulpdiensten hun inzet beter coördineren en sneller beslissingen nemen.

De techniek is echter maar een klein deel van de opgave. Minstens zo belangrijk zijn de opleiding van medewerkers, de organisatorische inbedding en de samenwerking tussen diensten. Juist daar liggen uitdagingen, zeker wanneer budgetten onder druk staan en nieuwe technologie moet worden geïntegreerd in bestaande werkprocessen.

Internationale samenwerking en de ondersteuning vanuit de leiding van politie- en hulpdiensten zijn daarom essentieel. Ook de samenwerking met hogeschool VIVES draagt bij aan de ontwikkeling van kennis en opleidingen. Tegelijkertijd wordt vooruitgekeken naar nieuwe toepassingen, waaronder Drone as First Responder (DFR), waarbij een drone snel naar een incident kan worden gestuurd, en de inzet van robots op de grond.

Het gebouw van PLOT, waar ook de State Operator drone-opleidingen worden gegeven.

Ervaringen van de Britse politie met een landelijk BVLOS-programma

Hoe complex het is om drones structureel in te zetten, bleek uit de presentatie van Taryn Evans, Strategic Lead for UK Policing’s BVLOS Pathway Programme. Zij vertelde over de ontwikkeling van een landelijk droneprogramma voor de Britse politie, met bijzondere aandacht voor vluchten buiten het directe zicht van de piloot (BVLOS).

Het Verenigd Koninkrijk kent een versnipperd politielandschap met 43 politiekorpsen. Bij de start van het programma ontbrak een landelijk overzicht van de gebruikte drones, de gevolgde opleidingen en de afspraken over aansprakelijkheid. Bovendien zijn politiemedewerkers niet vanzelfsprekend opgeleid als luchtvaartprofessionals, terwijl de Britse luchtvaartautoriteit CAA strenge eisen stelt aan risicovolle operaties.

Al snel werd duidelijk dat de gebruikelijke SORA-methodiek geen werkbare route bood voor de beoogde politieoperaties. Daarom koos het programma voor een aanpak vanuit een State Operator-regime. Daarmee wordt het mogelijk om drones in te zetten onder omstandigheden die kenmerkend zijn voor het politiewerk, zoals in de buurt van bebouwing, boven wegen en in de omgeving van mensenmenigten.

Dat vereist een gedegen systeem voor risicobeheersing. De Britse politie ontwikkelde daarom eigen software die onder meer rekening houdt met ander vliegverkeer en risico’s op de grond. Zo kunnen locaties als kinderspeelplaatsen bij de vluchtplanning worden vermeden. Ook worden vluchturen, de status van apparatuur en incidenten systematisch geregistreerd.

Het uitgangspunt is dat een droneoperatie niet alleen veilig moet zijn op het moment van vliegen, maar onderdeel moet zijn van een volledig beheerst operationeel proces. Daarin spelen opleiding, naleving van voorschriften en het op peil houden van vliegvaardigheid een belangrijke rol. Operators die onvoldoende vlieguren maken, krijgen niet zonder meer toestemming om nieuwe vluchten uit te voeren.

Drone-in-a-box als volgende stap

Een belangrijk onderdeel van het Britse programma is de uitbreiding van drone-in-a-boxsystemen. Deze worden op uiteenlopende locaties geplaatst, onder meer op platte daken, en voorzien van aanvullende apparatuur zoals camera’s en windmeters. Daarmee kan de toestand rond de dockingstations worden gecontroleerd en kunnen operaties op afstand worden voorbereid en uitgevoerd.

De systemen moeten het mogelijk maken om steeds meer politieoperaties buiten het directe zicht van de piloot uit te voeren. De presentatie maakte duidelijk dat daarvoor meer nodig is dan een drone die zelfstandig kan vliegen. De volledige keten, van vluchtplanning en luchtruimbewaking tot opleiding, registratie en incidentafhandeling, moet op orde zijn.

De Britse ervaringen laten daarmee zien dat de ontwikkeling van BVLOS-capaciteit vooral een organisatorische en operationele opgave is. De technologie vormt slechts één onderdeel van het geheel.

De nieuwe DJI Dock 4 op de stand van DroneLand.

Drones bij zoekacties: geen wondermiddel, wel een waardevol hulpmiddel

Commissaris Gerry Van Loock van de Belgische Federale Politie ging in op de inzet van drones bij vermiste personen. Daarbij waarschuwde hij voor te hooggespannen verwachtingen van nieuwe technologie. Kunstmatige intelligentie wordt soms als de heilige graal voor grootschalige zoekacties beschouwd, maar drones zijn geen magische oplossing voor iedere situatie.

Hun toegevoegde waarde hangt sterk af van de omstandigheden en de informatiebehoefte van het zoekteam. Zo werd een drone bij een recente zoektocht naar een vermiste jongeman vooral gebruikt om de zoekactie op de grond te coördineren. Het ging dus niet uitsluitend om het vinden van de vermiste persoon, maar ook om het verbeteren van de samenwerking tussen de verschillende teams.

In een andere zaak werd een kleine drone ingezet om een grot te verkennen nadat in een bos een fiets was aangetroffen. Het doel was een vermist kind van tien jaar te vinden, maar ook om de veiligheid van de zoekploeg te vergroten. Door eerst met een drone de grot te inspecteren, konden de hulpdiensten de situatie beter beoordelen voordat mensen de locatie betraden.

Van Loock beschreef ook een zoekactie naar een automobilist die al veertien dagen vermist was. Een eerdere inzet van een helikopter en drones had geen resultaat opgeleverd. Nadat later een nieuw spoor was gevonden, werden opnieuw drones ingezet en werd het voertuig met daarin de vermiste persoon (helaas overleden)  alsnog gelokaliseerd.

Bij overstromingen kan de belangrijkste bijdrage van drones juist bestaan uit het verkrijgen van een actueel beeld van de situatie. Vanuit de lucht kunnen hulpdiensten zien welke gebieden zijn getroffen en waar verdere inzet nodig is.

Voor de toekomst ziet Van Loock mogelijkheden om kleine veranderingen in het grondoppervlak te detecteren. Zulke afwijkingen kunnen aanwijzingen opleveren bij zoekacties, al zal de praktische bruikbaarheid afhangen van de omstandigheden en de beschikbare beeldverwerking.

Drones zullen volgens hem helikopters niet vervangen. De uitdaging is om voor iedere zoekactie de juiste combinatie van middelen te kiezen. Uiteindelijk gaat het om het redden van levens en het bieden van duidelijkheid aan families van vermiste personen.

Amerikaanse reddingsteams combineren drones met luchtvaartkennis

Ook Kyle Nordfors, UAS Team Coordinator bij een Amerikaans mountain rescue team, benadrukte dat drones niet los moeten worden gezien van de bestaande luchtvaart. Vanuit zijn achtergrond in de bemande luchtvaart pleitte hij ervoor om beproefde werkwijzen over te nemen in plaats van het wiel opnieuw uit te vinden.

Daarbij noemde hij onder meer Crew Resource Management, Threat and Error Management en Aeronautical Decision Making. Deze principes helpen bemande luchtvaartteams om samen te werken, risico’s tijdig te herkennen en beslissingen onder moeilijke omstandigheden zorgvuldig te nemen. Ook bij droneoperaties zijn ze relevant.

Fouten en onverwachte situaties zijn niet volledig uit te sluiten. Daarom is het belangrijk om risico’s niet alleen vooraf te beoordelen, maar ook tijdens een operatie alert te blijven en van incidenten te leren.

Bij zoek- en reddingsoperaties speelt daarnaast de kwaliteit van de beschikbare informatie een grote rol. Meldingen over de locatie van een vermiste persoon zijn vaak onvolledig of onjuist. Kennis over het gedrag van vermiste personen, internationaal aangeduid als lost person behavior, kan helpen om het zoekgebied gerichter te bepalen en de inzet van drones te optimaliseren.

Nordfors onderscheidde drie belangrijke functies voor drones: het zoeken naar vermiste personen, het bieden van overzicht en het ondersteunen van grondteams. Informatie uit mobiele telefoons en kennis over mogelijke looproutes kunnen helpen om het zoekgebied te verkleinen. De drone wordt daarmee niet alleen een vliegend zoekmiddel, maar ook een hulpmiddel bij de coördinatie van de reddingsoperatie.

Kyle Nordfors deelt zijn ervaringen met SAR-toepassingen van drones in de VS.

Van zoeken naar het afleveren van hulpmiddelen

Een nieuwe toepassing is de inzet van zwaardere drones om hulpmiddelen bij slachtoffers af te leveren, bijvoorbeeld een brancard. Daarmee kunnen reddingsteams sneller over noodzakelijk materieel beschikken op moeilijk bereikbare locaties zonder dat daarvoor een helikopter ingezet hoeft te worden.

Ook Nordfors benadrukte dat cargodrones helikopters nooit helemaal zullen vervangen. De verschillende systemen hebben hun eigen mogelijkheden en beperkingen en moeten elkaar aanvullen.

Een voorbeeld uit een bergreddingsoperatie illustreerde de mogelijke impact van drone-inzet. Bij de zoektocht naar een vermiste bergbeklimmer vond een drone eerst diens rugzak. Vervolgens werd de man met een warmtebeeldcamera gelokaliseerd. Hij bleek gevallen te zijn, maar leefde nog.

De coördinaten werden direct gedeeld met de grondteams. Uiteindelijk werd ook een helikopter ingezet. De drone hielp daarna om het grondteam veilig terug te begeleiden. De bergbeklimmer overleed uiteindelijk, maar zijn organen konden worden gedoneerd, waarmee elf andere levens werden gered.

Het voorbeeld onderstreepte dat het succes van een zoekactie niet uitsluitend wordt bepaald door de vraag of de vermiste persoon levend wordt teruggevonden. Snelle lokalisatie en een goed gecoördineerde inzet kunnen ook in andere opzichten van grote betekenis zijn.

Belgische omzendbrief biedt kader voor drone-inzet

Engin Kaynak lichtte de Belgische ministeriële omzendbrief over het gebruik van UAS door politie en hulpdiensten toe, die in juli 2026 werd gepubliceerd. De regeling behandelt onder meer automatische dronevluchten, drone-in-a-boxsystemen en tethered drones.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen automatische en autonome vluchten. De omzendbrief richt zich op automatische operaties en moet dus niet worden gelezen als een algemene regeling voor drones die volledig zelfstandig beslissingen nemen (autonome vluchten).

De regels zijn van toepassing op civiele staatsoperators en andere betrokken uitvoerders. Ook dronevluchten binnenshuis vallen onder de regeling. Voor tethered drones, die met een kabel aan de grond verbonden blijven, gelden specifieke beperkingen: het toestel mag maximaal vier kilogram wegen en de kabel mag niet langer zijn dan vijftig meter. Binnen deze configuratie mag alleen de hoogte worden bestuurd.

Voor reguliere dronevluchten wordt onderscheid gemaakt tussen drie categorieën: ultra light, light en medium. De indeling hangt af van het gewicht van de drone en bepaalt mede welke operaties zijn toegestaan. Vluchten boven mensen en mensenmenigten en BVLOS-operaties zijn voorbehouden aan de mediumcategorie, waarvoor een passende opleiding op Specific- of medium-niveau vereist is.

Ook gelden voorwaarden voor de veiligheid van het overige luchtverkeer. Wanneer een droneoperatie de veiligheid daarvan in gevaar brengt, moet de vlucht worden beëindigd. Ander luchtverkeer heeft altijd voorrang. Drones moeten zijn voorzien van navigatieverlichting en indien nodig kan een tijdelijke geografische zone worden aangevraagd.

De maximale vlieghoogte bedraagt in beginsel 120 meter boven het grondniveau. In gecontroleerd luchtruim kan daarvan met toestemming van de luchtverkeersleiding worden afgeweken.

Ook ad-hocvluchten in gecontroleerd luchtruim

Een praktische verandering is dat ad-hocvluchten in gecontroleerd luchtruim voortaan mogelijk zijn. Aanvragen worden bij voorkeur telefonisch en ongeveer dertig minuten vooraf ingediend, met een waarnemer ter ondersteuning. Voor militaire CTR’s geldt een vergelijkbaar proces, al moeten BVLOS-vluchten daar eerder worden aangevraagd.

De omzendbrief bevat daarnaast nieuwe eisen rond opleidingen en het registreren van vlieguren, onder meer voor tethered drones en drone-in-a-boxsystemen. Het loggen van vluchten mag voortaan digitaal gebeuren. Ook is CE-markering op de drone verplicht; het Cx-label niet.

Volgens de toelichting moet de drone zelf bij de Belgische overheidsdienst IBZ worden geregistreerd, in plaats van de exploitant. Piloten moeten bovendien uiterlijk op 17 juli 2027 beschikken over het A1/A3-bewijs, aangevuld met A2 voor de mediumcategorie.

De regeling illustreert dat de verdere automatisering van droneoperaties gepaard gaat met een explicieter kader voor opleiding, registratie en toezicht. Voor hulpdiensten is dat van belang om nieuwe toepassingen niet alleen technisch mogelijk, maar ook juridisch en operationeel uitvoerbaar te maken.

Demonstratie van de nieuwe DJI Dock 4 en Matrice 5TD drone.

Brussel werkt aan drone-in-a-box en counter-UAS

Pierre Vanbeveren lichtte de plannen voor de inzet van drones in Brussel toe. Daarbij zijn drie pijlers vastgesteld: drone-in-a-boxsystemen, counter-UAS en detectie.

De eerste prioriteit ligt bij de ontwikkeling van een drone-in-a-boxcapaciteit. Als eerste stap wordt gewerkt aan een pilotencentrum van waaruit operators 24 uur per dag verkenningen kunnen uitvoeren en operationele inzetten kunnen ondersteunen.

Daarnaast blijven handmatig bestuurde drones beschikbaar, bijvoorbeeld voor onderzoek op incidentlocaties. Ook tethered drones maken deel uit van de plannen.

Op het gebied van counter-UAS wil men interceptieteams opzetten die zowel elektronische als kinetische middelen kunnen inzetten. Voor detectie wordt gewerkt aan mobiele en vaste systemen. Daarbij komen ook vragen kijken over gegevensverwerking, bewaartermijnen en de manier waarop detectiegegevens worden opgeslagen en gebruikt.

Op termijn zouden drone-in-a-boxsystemen een deel van de handmatig bestuurde vluchten kunnen vervangen. Dat betekent echter niet dat alle toepassingen door automatische systemen kunnen worden overgenomen. De verschillende vormen van drone-inzet hebben voorlopig ieder hun eigen toepassingsgebied.

Drones moeten natuurbranden eerder zichtbaar maken

Rob Lemkens, kapitein bij de Hulpverleningszone Noord-Limburg, vertelde hoe drones worden ingezet bij de bestrijding van natuurbranden. Bij brand is tijd een kritische factor: hoe sneller een brandhaard wordt gelokaliseerd, hoe groter de kans dat de brandweer de situatie onder controle krijgt voordat het vuur zich verder verspreidt.

In uitgestrekte natuurgebieden kan het zoeken naar een beginnende brand echter veel tijd kosten. Bij code oranje wordt daarom traditioneel iemand in een toren geplaatst om rookpluimen te signaleren.

De hulpverleningszone begon in 2018 met drone-inzet via een initiatief vanuit de eigen organisatie. In 2025 volgde samenwerking met Citymesh. In datzelfde jaar werd ook het Interreg-programma Hawkeye gestart, samen met Nederlandse en Duitse partners. Vanaf 2026 wordt gewerkt aan drone-in-a-boxsystemen met een bereik van circa zeven kilometer via 4G.

De huidige capaciteit omvat acht dronepiloten, DJI Matrice 300- en Matrice 4TD-drones en een speciaal dronecommandovoertuig. Daarnaast wordt gewerkt aan een nieuw operationeel raamwerk voor drone-in-a-box.

De gewenste werkwijze bestaat uit een keten van detectie, lokalisatie, verificatie, drone-inzet en het beschikbaar stellen van beeldmateriaal. Daarvoor wordt ingezet op twee lagen: vijf droneboxen bij vijf kazernes en daarnaast een team dat met drones ter plaatse kan worden ingezet.

De ambitie is om een beginnende brand sneller te detecteren, de locatie vanuit de lucht te verifiëren en direct bruikbare beelden aan de brandweer te leveren. Daarmee kan de beschikbare capaciteit gerichter worden ingezet.

Ook hier ligt de grootste uitdaging niet uitsluitend bij de technologie. Budgetten, afspraken over het luchtruim, betrouwbare connectiviteit, integratie met bestaande systemen en voldoende opgeleide piloten zijn allemaal noodzakelijk. Bovendien moet de inzet voldoen aan de nieuwe Belgische omzendbrief voor drone-in-a-boxoperaties.

Van drones naar robots

Tijdens het evenement presenteerde DJI Enterprise de DJI Dock 4, die deze week wereldwijd is aangekondigd. Het nieuwe dockingstation introduceert onder meer een functie voor het wisselen van accu’s, verbeterde camera’s en een groter bereik. Ook worden een langere vliegtijd, een aangepast flitslicht en aanvullende AI-modellen genoemd.

Het systeem is ontworpen voor betrouwbare werking onder uiteenlopende weersomstandigheden. Daarmee richt DJI zich op toepassingen waarbij drones op vaste locaties beschikbaar moeten zijn voor terugkerende of snel op te starten missies.

Naast de presentatie van DJI was er aandacht voor robots in veiligheidsberoepen. Eli de Groot van Smartrobot Solutions, gespecialiseerd in de verhuur en verkoop van robots, waaronder humanoïde systemen, maakte duidelijk dat deze technologie nog volop in ontwikkeling is.

Voordat robots op grotere schaal kunnen worden ingezet, moeten toepassingen in de praktijk worden getest en moet geschikte software worden ontwikkeld. Het verkennen van mijnenvelden is een voorbeeld van een taak waarbij robots mensen uit gevaarlijke situaties kunnen houden.

Tijdens twee parallelsessies konden bezoekers zich verder verdiepen in drone-inzet bij natuurbranden in de Hoge Venen of rechtstreeks in gesprek gaan met het R&D-team van DJI over wensen en verbeterpunten vanuit de praktijk.

Humanoid robots als volgende stap in eerstehulpverlening?

Outdoor demonstraties met DJI, Autel en DroneVolt

Buiten werden onder meer de DJI Dock 4, de Autel DragonFish VTOL en een Kobra-drone van DroneVolt gedemonstreerd. Tijdens de demonstratievlucht crashte het DroneVolt-toestel, ondanks de rustige weersomstandigheden. Vervolgens werd een DJI Matrice 5TD ingezet om de gecrashte drone terug te vinden. Over de oorzaak van de crash werden geen conclusies getrokken.

Op de beursvloer waren naast de genoemde systemen ook verschillende robots, softwareplatforms voor dronebeheer en aanbieders van detectie- en Remote ID-oplossingen aanwezig. Onder de vertegenwoordigde bedrijven bevonden zich AirHub, FlytBase, Droneland, Sky-Logic, Droprise, SkySync, Dronetag en DroneVolt.

Daarmee bood het evenement een overzicht van de verschillende schakels die nodig zijn voor professionele droneoperaties: van vliegende platforms en dockingstations tot software, detectie, communicatie en verzekeringen.

De Dragonfish VTOL-drone van Autel Robotics.

Van drone naar geïntegreerd onbemand systeem

Het evenement Tien jaar UAS State Operator laat zien hoe drones zijn verschoven van een relatief nieuwe technologie naar een praktisch hulpmiddel voor politie en hulpdiensten. Ze worden gebruikt om zoekacties te ondersteunen, incidentlocaties te verkennen, teams te coördineren en natuurbranden eerder te detecteren.

De volgende stap ligt in de verdere automatisering van die inzet. Drone-in-a-boxsystemen en BVLOS-operaties kunnen ervoor zorgen dat drones sneller beschikbaar zijn en ook op afstand worden ingezet. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe mogelijkheden voor samenwerking met grondrobots.

De ervaringen uit het Verenigd Koninkrijk en de VS maken duidelijk dat de technische ontwikkeling slechts een deel van het verhaal is. Voor structurele inzet zijn ook duidelijke procedures, goed opgeleide operators, betrouwbare verbindingen en afspraken over luchtruim, veiligheid en gegevensverwerking nodig.

De komende jaren zal daarom niet alleen de vraag centraal staan wat drones en robots technisch kunnen, maar vooral hoe deze systemen veilig en betrouwbaar onderdeel kunnen worden van de dagelijkse werkzaamheden van politie, brandweer en andere hulpdiensten.

Avatar foto

Wiebe de Jager

Wiebe de Jager (@wdejager) is oprichter van Dronewatch en auteur van de boeken Dronefotografie en Dronevideo's maken. Wiebe is A1/A2/A3 gecertificeerd dronepiloot en beschikt over een exploitatievergunning voor de Specific categorie.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Meld je aan voor onze nieuwsbrief!

Vul je gegevens in en blijf op de hoogte!